Depresja nastolatka

Depresja
Dlaczego tak ważne jest, aby zauważyć i potraktować poważnie objawy depresji u swojego dziecka?

Depresja jest poważną chorobą, która wymaga leczenia, zwykle łączącego opiekę psychiatryczną i farmakoterapię, z psychoterapią. Nieleczona lub niedostatecznie leczona depresja wiąże się między innymi z:

  • większym ryzykiem uzależnienia,
  • trudnościami w budowaniu i utrzymywaniu bliskich relacji z ludźmi,
  • ryzykiem utrzymywania się zaburzeń depresyjnych w dorosłym życiu (mniej więcej u 25% dorosłych cierpiących z powodu zaburzeń nastroju, pierwszy epizod depresji wystąpił w okresie nastoletności),
  • ryzykiem podejmowania zachowań autodestrukcyjnych, w tym zachowań samobójczych.

Z badań wynika, że nawet 20% nastolatków doświadczy przynajmniej jednego epizodu depresji, przed osiemnastym rokiem życia. Choć epizod taki może minąć, średnio po okresie 4 do 8 miesięcy, to przez dłuższy czas mogą utrzymywać  się jeszcze takie objawy jak kłopoty z koncentracją, problemy z mobilizacją, czy brak sił. Dlatego tak ważne jest, aby nie bagatelizować nawet pierwszych sygnałów świadczących o tym, że nastolatek może cierpieć z powodu depresji. W związku ze znaczną częstotliwością zaburzeń depresyjnych wśród nastolatków, a także odmiennością objawów, zwłaszcza w porównaniu do osób dorosłych, mówimy w ich przypadku o odrębnym zespole – tj. depresji młodzieńczej.

Skąd ta depresja?

Wielu rodziców zadaje sobie pytanie o to, dlaczego ich dziecko zachorowało na depresję. Mają poczucie, że nastolatki nie mają żadnych poważniejszych problemów, jedyne ich troski dotyczą nauki, bądź relacji rówieśniczych. Czasem nie zdajemy sobie jednak sprawy z tego, jak złożonym i wymagającym procesem jest dojrzewanie i zapominamy ile rzeczywiście może kosztować młodego człowieka realizowanie zadań rozwojowych tego okres. Do zadań tych zaliczyć możemy:

  • osiągnięcie równowagi emocjonalnej,
  • rozwój psychoseksualny i zawieranie pierwszych bliskich związków,
  • uniezależnienie od kontroli rodziców,
  • osiągnięcie akceptacji w grupie społecznej,
  • dojrzewanie intelektualne,
  • wybór zawodu i dalszej ścieżki kształcenia,
  • satysfakcjonujące wykorzystywanie wolnego czasu,
  • ustalenie filozofii życiowej,
  • określenie tożsamości.

Każde z tych zadań, stawia przed młodym człowiekiem wiele wyzwań i trudności. Za jedno z najtrudniejszych uważa się, kształtowanie tożsamości i obrazu samego siebie. Obraz ten podlega ciągłym zmianom na skutek powodzeń i niepowodzeń w realizacji poszczególnych zadań rozwojowych. Co więcej, nastolatek przeżywa rozczarowania i zawody związane z rozbieżnością pomiędzy idealistycznym, oczekiwanym a bieżącym i rzeczywistym obrazem siebie.  Napięcie między tym idealnym obrazem “ja”, a aktualnym – chwiejnym i niestabilnym – obrazem siebie, może być postrzegane zarówno jako siła napędowa realizacji zadań rozwojowych dorastania, jak i źródło dyskomfortu i cierpienia będącego istotą depresji.

Ogromne znaczenie w tym okresie ma też kształtowanie się tożsamości psychoseksualnej, które odgrywa niebagatelną rolę w kształtowaniu się tożsamości w ogóle. Młoda osoba konfrontuje się z przyjętym obrazem idealnego mężczyzny bądź idealnej kobiety. Uwaga dorastających jest wobec tego skupiona na ich atrakcyjności cielesnej, ocenianej przez porównywanie z cechami ideału, ale też z cechami obserwowanymi u innych oraz z informacjami płynącymi z zewnątrz, czyli z ocenami innych osób. Dlatego nie powinno nas dziwić to, że nastolatek jest niezwykle wrażliwy na wszelkie komentarze na swój temat, a porady, aby nie zważał na opinie innych, zwykle nie będą skuteczne. Duże znaczenie w tym okresie ma również odkrywanie własnej seksualności, potrzeb seksualnych, orientacji seksualnej, oraz próby nawiązywania pierwszych relacji intymnych.  W tym kontekście należy zwrócić szczególną uwagę na siłę z jaką nastolatki przeżywają rozterki i problemy swojej seksualności oraz bolesność rzeczywistych i wyobrażonych niepowodzeń w tym obszarze.

DepresjaAby zrozumieć depresję młodzieńczą, istotne jest także spojrzenie na nią z perspektywy systemowej czyli rodzinnej. Dla formowania się tożsamości nastolatka oraz budowania jego własnego “ja” musi on zacząć postrzegać siebie samego w oddzieleniu od rodziców, ale nadal w kontekście własnej rodziny pochodzenia. Separacja od rodziców jest jednym z istotniejszych, ale też trudniejszych zadań rozwojowych tego okresu. Jest ona jednak niezbędna do tego, aby nastolatek mógł odpowiedzieć sobie na pytania dotyczącego jego samego – o to kim jest, jaki chce być, czy jest akceptowany takim jakim jest, jakie wybory i decyzje chce podejmować teraz i w przyszłości. Uzyskanie niezależności od rodziny pochodzenia, jest też warunkiem sprzyjającym bądź nawet koniecznym do tego, aby w przyszłości samodzielnie funkcjonować we własnej w rodzinie. Dlaczego zatem separacja od rodziców bywa trudna? Jako rodzic musisz wiedzieć, że proces ten nie jest jednostronny. Zależy on zarówno od nastolatka, jak i od rodziców. Indywiduacja – czyli proces budowania indywidualnej tożsamości oraz świadomości własnego, niepowtarzalnego “ja”  nie może odbywać się bez aktywnych zmian w rodzicach, którzy wspierają w dziecku samodzielność, jednocześnie pozostając dla niego wsparciem, gdy tego potrzebuje. W niektórych sytuacjach proces ten bywa mocno utrudniony, bądź zablokowany, np. gdy usamodzielnienie się nastolatka stanowi zagrożenie dla stabilności związku jego rodziców. Proces emocjonalnego uniezależniania się od rodziców wymaga od młodej osoby rezygnacji z dotychczasowego źródła bezpieczeństwa, a jednocześnie oddalanie się od rodziców może być źródłem poczucia winy. Utrata obiektów miłości z okresu dzieciństwa jest pożądana, a jednocześnie budzi lęk. Młody człowiek czuje potrzebę większej autonomii, ale proces oddalania się nie przychodzi bezboleśnie. Często zdarza się, że postawie buntu, wyzywającym zachowaniom, towarzyszy skrajne uzależnienie od rodziców. Zdaje się, że nastolatek może swoim zachowaniem mówić “rodzino kocham cię, rodzino nienawidzę cię”. O depresji młodzieńczej można też pomyśleć w kategoriach żałoby po okresie beztroski, bezpieczeństwa i zależności wolnej od odpowiedzialności za siebie i innych. Złożoność zmian i procesów jakie zachodzą w tym okresie w nastolatku oddaje poniższy cytat:

Wobec  potrójnego  ataku – ze  strony własnego  ciała, które przechodzi  groźne metamorfozy, ze strony  ducha, który poddaje w wątpliwość  to, co dotychczas stanowiło opokę, wreszcie ze strony świata zewnętrznego, z którym związki ulegają przekształceniom – nastolatek pyta “kim właściwie jestem?”
Nie jest już tym, kim był, nie jest jeszcze tym, kim będzie.

Chcesz porozmawiać? Skontaktuj się ze mną.

Objawy – czyli na co zwrócić uwagę

Jak zatem wygląda młodzieńcza depresja i co powinno zwrócić Twoją uwagę w zachowaniu oraz samopoczuciu Twojego nastoletniego dziecka?

Najbardziej rzucającymi się w oczu objawami depresji młodzieńczej, choć zwykle z nią nie kojarzonymi, są zaburzenia w zachowaniu. Sprawiają one najwięcej trudności rodzicom, opiekunom czy nauczycielom. Są one różnorodne i obejmują zarówno zachowania przejawiające się niepodejmowaniem czynności, których oczekuje się od nastolatka: chodzenie do szkoły, podejmowania obowiązków szkolnych, domowych i społecznych, jak i zachowania łamiące normy oraz nakazy i zakazy społeczne.  Ich wspólną cechą jest obecność zagrożenia dla linii życiowej młodego człowieka. Choć jak wspomniałam, zaburzenia w zachowaniu nastolatka są najbardziej wyraźne dla dorosłych z jego otoczenia, to niestety zwykle nie są one utożsamiane z problemami emocjonalnymi i koniecznością udzielenia młodemu człowiekowi pomocy. Depresji młodzieńczej towarzyszy cała gama innych, równie poważnych objawów, które jednak często bywają przez młodą osobę maskowane i dość późno zauważane są przez dorosłych.

Do  pozostałych objawów depresji młodzieńczej należą:

  • zaburzenia nastroju, przejawiające się obniżeniem nastroju o różnym nasileniu, zmiennością nastrojów, drażliwością, wybuchowością, często też agresją,
  • zachowania autodestrukcyjne: używanie alkoholu, substancji psychoaktywnych, samookaleczenia, myślenie o śmierci, w tym próby samobójcze,
  • złe samopoczucie fizyczne; np.: inne niż typowe dolegliwości bólowe, nadmierne wyczulenie na punkcie funkcjonowania swojego organizmu (wyolbrzymianie dolegliwości fizycznych),
  • podwyższony poziom lęku, często dotyczący lęku przed przyszłością,
  • zaburzenia aktywności – brak energii, szybkie męczenie się, ciągłe uczucie znużenia,
  • lepsze funkcjonowanie w godzinach wieczornych niż w ciągu dnia, trudności z porannym wstawaniem, zaburzenia snu i apetytu,
  • zaburzenia koncentracji uwagi i zapamiętywania, które mogą powodować problemy w nauce, rozkojarzenie
  • utrata zdolności do odczuwania przyjemności, uczucie nudy,
  • niskie poczucie własnej wartości, negatywna ocena siebie, rzeczywistości i przyszłości, przekonanie o nieskuteczności własnych działań i nieuchronności niepowodzeń,
  • izolowanie się – ograniczenie kontaktów z otoczeniem, zamykanie się w sobie.

Rodzicom często trudno jest rozpoznać granicę między naturalnymi zmianami związanymi z dojrzewaniem, a objawami depresji. Kiedy nastolatek zamyka się w swoim pokoju, nie chce już spędzać z rodziną tyle czasu co dawniej i kłóci się o możliwość późniejszego powrotu do domu – to prawdopodobnie po prostu dojrzewa. Jeśli jednak stracił zainteresowanie tym, co wcześniej go ciekawiło, unika kontaktów z rówieśnikami, na nic nie ma ochoty i nie wierzy w siebie – to już sygnały o tym, że może potrzebować pomocy. Pamiętaj, że nie musisz postawić diagnozy i mieć pewności, czy to co dzieje się z Twoim dzieckiem to młodzieńcza depresja. Tym zajmie się lekarz. Staraj się natomiast być  uważnym na to co dzieje się z Twoim dzieckiem, a w razie pojawienia się wątpliwości i obaw o jego zdrowie – udaj się do specjalisty – psychiatry, psychologa lub psychoterapeuty.

JEŚLI CHCESZ POROZMAWIAĆ O SWOJEJ SYTUACJI, POTRZEBUJESZ POMOCY BĄDŹ WSPARCIA, ZAPRASZAM CIĘ DO ZAPOZNANIA SIĘ Z OFERTĄ PRACOWNI ORAZ DO  KONTAKTU ZE MNĄ.


Zobacz też:
Czarne fale – jak pomóc nastolatkowi zrozumieć depresję, Samookaleczenia u nastolatków, Niebezpieczne mity na temat samobójstw, Niskie poczucie wartości u nastolatka, “Nie ma czasu na sen” – rola i zaburzenia snu u dzieci i nastolatków,

Źródła:

  1. https://wyleczdepresje.pl
  2. Ambroziak K., Kołakowski A., Siwek K., Depresja nastolatków. Jak ją rozpoznać, zrozumieć i pokonać, Sopot 2018,GWP
  3. Bomba J., Depresja młodzieńcza, w: Namysłowska I., red. Psychiatria dzieci i młodzieży, Warszawa 2004, PZWL
  4. Dolto F., Nastolatki, Wydawnictwo: W.A.B.
  5. Marie-Francoise, Cote-Jallade, Młodzieńczość-trud istnienia., Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
  6. Namysłowska I., Adolescencja, wiek dorastania, w: Namysłowska I., red. Psychiatria dzieci i młodzieży, Warszawa 2004, PZWL