Dziecko w sytuacji okołorozwodowej

Dziecko w sytuacji okołorozwodowejRozwód to jedna z trudniejszych sytuacji kryzysowych, jaka może dotknąć związek i rodzinę. Z reguły wiąże się ona z podejmowaniem wielu trudnych decyzji oraz przeżywaniem bolesnych uczuć. Sytuacja okołorozwodowa może komplikować się, jeśli zaangażowane są w nią również dzieci. Rodzice rozważający rozwód, bądź już zdecydowani na ten krok, zaangażowani we wzajemne konflikty mogą tracić z oczu perspektywę oraz potrzeby swoich dzieci.  Mogą też zadawać sobie wiele pytań, między innymi o to jak zakomunikować dzieciom swoją decyzję, jak postępować, aby zadbać o ich samopoczucie, w tej trudnej sytuacji.

Kiedy i jak powiedzieć dziecku o rozstaniu?

Zdarza się, że rodzice chcąc chronić swoje dziecko przed przeżywaniem rozczarowania, smutku i  stresu, ukrywają przed nim decyzję o rozwodzie i starają się maksymalnie odwlec rozmowę na ten temat. Dzieci jednak często widzą i czują napięcie między rodzicami, a także dostrzegają zmiany w ich zachowaniu. Brak wiedzy i informacji o tym co się dzieje może nasilać w dziecku poczucie niepewności, lęku i obawy o przyszłość rodziny. Ukrywanie przed nim decyzji o rozwodzie dodatkowo zaburza jego poczucie bezpieczeństwa i zaufania do rodziców. Jeśli zatem dorośli podjęli już decyzję o rozstaniu lub rozwodzie, powinni jak najszybciej porozmawiać o tym ze swoim dzieckiem.

Spokojna rozmowa i jasna informacja o sytuacji pozwoli mu odzyskać orientację w tym co się dzieje, a także da poczucie, że może ufać rodzicom i liczyć na ich szczerość. Sposób i treść takiej rozmowy powinna być adekwatna do wieku dziecka, a także jego możliwości rozumienia pewnych pojęć (takich jak np. rozwód). Jednocześnie bardzo ważne jest, aby nie obciążać dziecka własnymi stanami emocjonalnymi, obawami i sprawami, które dotyczą jedynie osób dorosłych. Dlatego warto wcześniej przygotować się do takiej rozmowy i zastanowić się, co chcielibyśmy w jej trakcie powiedzieć dziecku. Istotne jest aby przeznaczyć na taką rozmowę odpowiednią ilość czasu i znaleźć na nią właściwy moment. Wcześniej należy też ustalić czy poinformujemy dziecko o rozwodzie oddzielnie, czy wspólnie ze współmałżonkiem. Bez względu na to jaką decyzję podejmą rodzice, dbając o dobro swojego dziecka, powinni działać w porozumieniu i wspólnie ustalić w jaki sposób powiedzą mu o rozstaniu.

 Na co zatem warto zwrócić uwagę w trakcie rozmowy z dzieckiem?

  • powiedz dziecku o aktualnej sytuacji, dostosowując komunikat do jego wieku
  • nie wtajemniczaj dziecka w szczegóły dotyczące konfliktów między tobą i współmałżonkiem
  • nie oskarżaj współmałżonka o rozpad waszego związku
  • pozwól dziecku zadawać pytania i postaraj się na nie odpowiedzieć
  • zapewnij dziecko, że bez względu na rozwód każdy z rodziców nadal je kocha i będzie się z nim widywać
  • pozwól dziecku przeżyć i okazać różne emocje, nie tylko smutek, żal, ale też złość, niezgodę.

Jak dziecko przeżywa rozwód rodziców?

Reakcja dziecka na rozstanie rodziców może zależeć od jego wieku oraz stopnia świadomości. Najmłodsze dzieci – mniej więcej do trzeciego roku życia – nie zdają sobie sprawy z tego, że rodzice się rozstają, co nie znaczy że taka sytuacja pozostaje dla nich obojętna. Samopoczucie tak małego dziecka jest ściśle związane z samopoczuciem i zachowaniem jego matki. Niemowlę może reagować niepokojem na niepokój matki, a reakcją nieco starszych dzieci może być powrót do wcześniejszych okresów rozwojowych, np. do używania smoczka, ssania kciuka, mniejszej aktywności ruchowej, potrzeby ciągłego kontaktu z opiekunem.

Dzieci w wieku przedszkolnym mogą reagować na rozstanie rodziców silnym lękiem. Dziecko może obawiać się utraty rodzica, który się nim opiekuje. Boi się, że jeśli jeden opiekun zniknął, to może stać się to również z drugim z nich. Dzieci w tym wieku mogą okazywać swoje emocje w różny sposób, zwykle zaobserwować można u nich trudności z zasypianiem, ataki złości, płaczliwość, zaburzenia łaknienia, czy nerwowe nawyki. Dziecko w wieku szkolnym jest już bardziej świadome tego co dzieje się między rodzicami i jest w stanie o wiele więcej zrozumieć. Rozwód rodziców mocno wpływa na jego poczucie bezpieczeństwa, ale też relacje z innymi osobami oraz pewność siebie. Dziecko w tym wieku może obwiniać się za konflikty między rodzicami, zastanawiać się czy gdyby było „grzeczniejsze” lub lepiej się uczyło, to czy rodzice przestaliby się kłócić. Może także wstydzić się swojej sytuacji rodzinnej i obawiać, że wpłynie ona na jego kontakt z rówieśnikami. Doświadczenie rozwodu rodziców w tym okresie może wiązać się z przeżywaniem silnego stresu, który z kolei przekładać się może na trudności z koncentracją, kłopoty w nauce, czy izolację od otoczenia. Dziecko może także martwić się o rodzica, z którym przestaje mieszkać, a także bać się, że utraciło jego miłość.

Z kolei nieco inne trudności mogą się pojawić gdy rozwód rodziców przypada w okresie dojrzewania ich dziecka. Reakcje nastolatka mogą być różnorodne, a czasem też skrajne – od izolacji, smutku depresji, przez obojętność, apatię, po agresję, łamanie zasad, czy podejmowanie zachowań ryzykownych, czy autodestrukcyjnych. To w jaki sposób dziecko poradzi sobie z rozstaniem rodziców nie zależy jedynie od wieku i okresu rozwoju, lecz również –  a może nawet przede wszystkim – od postaw, zachowań i dojrzałości dorosłych.

Jak pomóc dziecku poradzić sobie z rozstaniem rodziców?

Dziecko w sytuacji okołorozwodowejDla każdego dziecka, bez względu na wiek bardzo ważna jest potrzeba bezpieczeństwa, bliskości oraz zaufania w relacji z rodzicami. Dlatego dorośli powinni zrobić wszystko co w ich mocy, aby w tak burzliwym i kryzysowym momencie jakim jest rozwód, zapewnić swojemu dziecku możliwie wiele spokoju i stabilności. W przypadku najmłodszych dzieci – niemowląt, ważne jest aby zachować codzienny rytm dnia, pory karmienia, usypiania, spacerów. Warto też, aby rodzic opiekujący się dzieckiem dbał o swój stan emocjonalny i jeśli czuje, że sytuacja go przytłacza, skorzystał ze wsparcia otoczenia bądź specjalisty.

Dla małych dzieci w wieku przedszkolnym, ważna jest bliskość fizyczna, przytulenie, ciepły kontakt z każdym z rodziców. Poczucie bezpieczeństwa może dawać mu również dotrzymywanie obietnic, przewidywalny rytm dnia, spokojna atmosfera w domu i podczas spotkań z drugim rodzicem. To wszystko ważne jest także dla starszych dzieci, które ponad to potrzebują rzetelnej informacji o tym co się dzieje i co jeszcze może się wydarzyć. Istotne jest, aby dziecko wiedziało o zmianach jakie mogą je czekać, takich jak na przykład z przeprowadzka, zamieszkanie z jednym z rodziców – na tyle wcześniej, aby mogło się do nich przygotować.

Wspieranie nastolatka, który z jednej strony przeżywa trudności związane z dojrzewaniem, z drugiej natomiast kryzys rozwodu rodziców, może wymagać więcej wysiłku i cierpliwości. Istotne jest aby starać się szukać okazji do otwartych rozmów, wspólnie spędzanego czasu, okazywać nastolatkowi zainteresowanie i nie obciążać go własnymi problemami i trudnościami. Badania udowodniły, że nastoletnie dzieci radzą sobie lepiej z rozwodem rodziców, gdy oni sami wykazują w tym zakresie wysoką efektywność. Rodzice, którzy odzyskują równowagę, mają poprawne wzajemne relacje, potrafią konstruktywnie radzić sobie z emocjami, pozytywnie wpływają na sposób w jaki z kryzysem radzą sobie ich dzieci.

 Jakiego zachowania unikać?

Chcąc zadbać rozwój, poczucie bezpieczeństwa oraz komfort dziecka powinniśmy pamiętać,
że istnieją pewne zachowania oraz słowa, których należy unikać. Oto najważniejsze z nich:

  • nie stawiaj dziecka w sytuacji, w której musiałoby opowiadać się za jednym z rodziców, wybierać z którym woli spędzać czas, mieszkać, bądź którego bardziej kocha
  • nie krytykuj byłego partnera/partnerki w obecności dziecka, nie wypowiadaj się krytycznie na temat jego rodzica
  • nigdy nie mów dziecku, że drugi rodzic przestał was kochać, że was opuścił (nawet jeśli uważasz, że tak jest)
  • nie obwiniaj drugiego rodzica, za trudności i zmiany, jakie się pojawiły – nie mów np. „teraz nie będziemy chodzić na basen, bo tata przestał dawać na to pieniądze”
  • nie sugeruj dziecku, że rozwód to powód do wstydu, który należy ukrywać przed innymi

A co zamiast tego?

  • wspólnie z drugim rodzicem ustalcie zasady opieki nad dzieckiem, spotykania się z nim, a także inne związane z wychowaniem
  • jeśli trudno Ci sobie poradzić z emocjami i uczuciami, jakie żywisz wobec byłego partnera skorzystaj ze wsparcia, porozmawiaj z bliskimi, przyjaciółmi, jeśli to niemożliwe – rozważ skorzystanie z pomocy specjalisty
  • nawet jeśli czujesz się porzucony/a przez byłego partnera, staraj się nie obciążać tym samym poczuciem swojego dziecka – wytłumacz mu, że dorośli czasem decydują się na rozstanie, lecz nie musi to oznaczać, że mama/tata przestali go kochać
  • rozmawiaj z dzieckiem o zmianach jakie zachodzą w waszym życiu, zamiast krytykować drugiego rodzica i go obwiniać, skup się na odczuciach i potrzebach swojego dziecka – pytaj o to jak sobie radzi, na czym mu zależy
  • zachęcaj dziecko do dzielenia się swoimi przeżyciami nie tylko z Tobą, ale też innymi bliskimi osobami – członkami rodziny, przyjaciółmi. Jeśli masz poczucie, że to za mało i Twoje dziecko potrzebuje większego wsparcia, rozważ wizytę u specjalisty.

Wspieranie dziecka w trakcie rozwodu oraz po nim, jest trudnym i wymagającym zadaniem dla obojga rodziców. Sami dorośli również mogą potrzebować wsparcia i pomocy w uporaniu się z przeżywanymi emocjami. Pamiętając o sobie, swoich potrzebach i dbając o równowagę dają szansę na przezwyciężenie kryzysu, zarówno sobie, jak i swoim dzieciom.

Jeśli chcesz porozmawiać o swojej sytuacji, potrzebujesz pomocy bądź wsparcia, zapraszam Cię do zapoznania się z ofertą pracowni oraz do  kontaktu ze mną

Źródła:

  1. Beisert M., Strategie radzenia sobie z rozwodem rodziców podejmowane przez dzieci w wieku dorastania, w: Dziecko krzywdzone Nr 4 (25) 2008 Dziecko w sytuacji rozwodu rodziców
  2. Olszewska A., Zawadzka A., Rozwodowe trzęsienie ziemi. Jak zadbać o dziecko?, w: Dziecko krzywdzone Nr 4 (25) 2008 Dziecko w sytuacji rozwodu rodziców
  3. http://www.swiat-zdrowia.pl/artykuly/dziecko-przechodzi-przez-rozwod-rozmowa-z-psychologiem