Niskie poczucie własnej wartości u nastolatka

SamoocenaZauważyłeś, że Twoje dziecko nie wierzy w siebie, najczęściej myśli i mówi o sobie w negatywny sposób, zamyka się w sobie i często jest przygnębione? Być może zastanawiasz się czy zachowanie Twojego dziecka jest w jego wieku czymś naturalnym, a może martwisz się, że problem jest poważniejszy i szukasz sposobów aby wzmocnić jego poczucie własnej wartości. Przeczytaj poniższy tekst, w którym znajdziesz odpowiedzi na ważne dla Ciebie pytania i dzięki, któremu lepiej zrozumiesz, co może przeżywać Twoje nastoletnie dziecko.

Samoocena to postawa wobec samego siebie, która wpływa na nasze samopoczucie, funkcjonowanie, zadowolenie z siebie i swoich wyborów. To, jak ludzie myślą o sobie i co do siebie czują wpływa na sposób, w jaki traktują samych siebie, ale też innych ludzi. Samoakceptacja przejawia się w dostrzeganiu własnej niepowtarzalności, lubieniu siebie – mimo słabości i wad. Wyzwala zaufanie i wiarę we własne siły, skłania do wykorzystania indywidualnych możliwości. Poczucie własnej wartości u dzieci w największym stopniu kształtuje się we wczesnym dzieciństwie, w wieku przedszkolnym oraz w młodszym wieku szkolnym. Samoocena nie jest jednak ukształtowana raz na zawsze. Podlega ona różnym zachwianiom w ciągu całego życia. Można mówić o jej chwiejności lub stabilności, czyli o zmianach w poziomie samooceny pod wpływem aktualnych sukcesów lub niepowodzeń, a także różnego typu wydarzeń życiowych.

Samoocena – jak się kształtuje? 

Na poczucie własnej wartości Twojego dziecka wpływa szereg różnych czynników. W ogromnej mierze to Ty, wraz z drugim rodzicem, macie wpływ na to, jak kształtuje się samoocena waszego dziecka. Zwłaszcza we wczesnej fazie dzieciństwa pozytywna relacja dziecka z rodzicami, akceptacja, autentyczna wiara w jego możliwości, pozwalanie mu na zdobywanie nowych doświadczeń i samodzielność, kształtowały w nim poczucie, że da sobie radę z różnego rodzaju wyzwaniami.

Ważne, by rodzice wychowywali dzieci z szacunkiem i miłością, dawali dziecku odczuwać swoją życzliwość i akceptację. Rodzice, którym zależy na budowaniu poczucia wartości u dziecka:

  • okazują dziecku swoją miłość i czułość;
  • wytyczają granice;
  • uczą zasad, jakimi rządzi się świat;
  • jasno mówią o swoich oczekiwaniach;
  • pozwalają dziecku na samodzielność;
  • pokazują, że wierzą w kompetencje i możliwości dziecka;
  • pozwalają doświadczać dziecku własnej sprawczości
  • pokazują mu, że ma ono wpływ na swoje życie, że, podejmując rożne działania, przejmuje nad nim kontrolę;
  • akceptują uczucia dziecka i swoje – zarówno te przyjemne jak i nieprzyjemne;
  • potrafią przyznać się do błędu i przeprosić;
  • potrafią przyjmować krytykę na swój temat;
  • potrafią przyjmować komplementy, ale również potrafią obdarzyć komplementem inną osobę (w tym również dziecko);
  • doceniają wysiłki, starania dziecka, nawet jeśli nie zawsze wszystko mu się udaje;
  • mają dystans do siebie i poczucie humoru na własny temat;
  • liczą się ze zdaniem i potrzebami dziecka.

Od pewnego etapu, wielką rolę w kształtowaniu poczucia własnej wartości u dziecka, zaczyna odgrywać szkoła, nauczyciele, wychowawcy. Ważne są zwłaszcza pierwsze doświadczenia dziecka w szkole, reakcje otoczenia na jego sukcesy i niepowodzenia. Nie bez znaczenia są też jego uwarunkowania genetyczne i możliwości poznawcze, które również składają się na poziom jego wiary w siebie. Jeśli wymagania wobec dziecka są zbyt wysokie, w stosunku do jego możliwości, a kolejne niepowodzenia szkolne spotykają się z surową oceną, zamiast wsparciem i wzmocnieniem – dziecko może zniechęcić się do dalszych prób i uwierzyć w to, że jest gorsze, mniej zdolne, mniej interesujące od rówieśników.

SamoocenaRelacje z rówieśnikami, bez względu na wiek, stanowią ważny czynnik kształtujący samoocenę dziecka, jednak w wieku nastoletnim to właśnie grupa rówieśnicza staje się podstawowym punktem odniesienia dla młodego człowieka. Tam przeżywa on pierwsze miłości i przyjaźnie. Odrzucenie przez grupę rówieśniczą może spowodować duży spadek poczucia własnej wartości, niechęć do wykonywania obowiązków domowych i szkolnych, lub wyrażać się poprzez agresję, wycofanie, a w skrajnych przypadkach również autoagresję. Dla poczucia własnej wartości dziecka zawsze destrukcyjne będzie doświadczanie przemocy. Zarówno przemoc emocjonalna – wyśmiewanie, odrzucenie, szykanowanie, jak i przemoc fizyczna – popychanie, czy bicie, odbiera dziecku pewność siebie i sprawia, że czuje się ono mniej wartościowe.

W badaniach coraz wyraźniej ujawnia się też wpływ nowoczesnych technologii informacyjnych na kształtowanie się tożsamości młodego człowieka i jego obrazu samego siebie. Pragnienie aby być takim samym, bądź mieć to samo co osoba z bilbordu, jest często nieosiągalne, a przez to frustrujące i odbierające pewność siebie. Często reakcją na tę frustrację i poczucie bycia „niewystarczająco dobrym” stanowi ucieczka w wirtualny świat oraz internetowe znajomości. Dzięki poczuciu anonimowości oraz możliwości niezdradzania własnej tożsamości, dają one szansę na zbudowanie alternatywnego obrazu siebie, takiego jakim młoda osoba chciałaby siebie widzieć. Niskie poczucie własnej wartości, w połączeniu z promowaniem modelu urody opartego na szczupłej sylwetce, kojarzonej z łatwością osiągnięcia sukcesu życiowego jest też jednym z czynników powstawania zaburzeń odżywiania. Coraz młodsze dziewczyny, ale często także i chłopcy, dążą do osiągnięcia „idealnej” sylwetki i sięgają po drastyczne diety wierząc, że osiągając wymarzoną wagę rozwiążą wszystkie swoje problemy.

Kiedy staje się problemem?

W okresie dojrzewania, młoda osoba jest szczególnie wrażliwa na punkcie swojego wyglądu, zachowania, relacji z innymi osobami. Częściej też niż w późniejszym życiu porównuje się z innymi, poszukuje odpowiedzi na pytanie o to jaką jest osobą, a jaką chciałaby być. Wrażliwość na punkcie swoich cech wyglądu, bądź charakteru jest w tym czasie naturalna. Problem pojawia się jednak gdy Twoje nastoletnie dziecko:

  • negatywnie myśli o sobie, nie wierzy w siebie i swoje możliwości
  • generalizuje różne swoje niepowodzenia, zachowania czy braki
  • doświadcza poczucia gorszości
  • często porównuje się z innymi, a w związku z tym nie czuje satysfakcji z tego kim i jaki jest
  • jest bardzo krytyczny wobec samego siebie
  • nie dostrzega swoich zalet, umiejętności
  • mocno przeżywa niepowodzenia
  • izoluje się od rówieśników i otoczenia
  • wycofuje się z różnych aktywności, bądź w ogóle ich nie podejmuje

SamoocenaPoczucie niskiej wartości, przekonanie o nieskuteczności własnych działań i nieuchronności niepowodzenia charakterystyczne są dla depresji młodzieńczej. Jednym z jej objawów jest również podwyższony poziom lęku – młoda osoba przeżywa lęk przed przyszłością, wyrażający się poczuciem niezdolności osiągnięcia zadowalającego statusu w dorosłości. Dotyczy to perspektyw zdobycia wykształcenia, pozycji społecznej, statusu materialnego, a bardzo często także znalezienia partnera życiowego i spełnienia roli rodzica. Oczywiście, poza niskim poczuciem własnej wartości oraz wysokim poziomem lęku, do zdiagnozowania zespołu depresji młodzieńczej konieczne jest występowanie również innych objawów. Jednak już sama świadomość, że niskie poczucie własnej wartości może sygnalizować poważniejsze problemy natury psychicznej, powinna skłonić nas do większej czujności i właściwej reakcji wobec tego typu sygnałów u naszego dziecka. Więcej na temat depresji nastolatka pisałam w artykule (De)Presja. Więcej niż Dojrzewanie, opublikowanym w magazynie dla nauczycieli Sygnał. Niska samoocena może powodować:

  • trudności w komunikacji z innymi,
  • nieumiejętność wyrażania siebie
  • potrzebę sprawdzania się, rywalizację, zazdrość,
  • zależność od oceny innych, uległość ,
  • skłonność do poddawania się, niekończenie podjętych zadań,
  • uciekanie w fantazje,
  • zniekształcanie wizerunku samego siebie,
  • potrzebę kontroli, nadwrażliwość – krytykanctwo i niską ocenę innych,
  • lęk przed zmianami i nowościami – wrogość, chęć walki, i bunt.
Co mogę zrobić jako rodzic?

Jeśli zauważyłeś u swojego dziecka objawy, które mogą świadczyć o tym, że jego poczucie własnej wartości jest zaniżone, przede wszystkim nie krytykuj go z tego powodu. Wszelkie uwagi typu „nigdy w siebie nie wierzysz!”, „jak nie zaczniesz w siebie wierzyć to niczego nie osiągniesz”, na pewno dziecka nie zmotywują, a wręcz przeciwnie, mogą je jeszcze bardziej przytłoczyć. Pamiętaj, że jeśli Twoje dziecko ma niską samoocenę już od dłuższego czasu, to i na zamianę tego stanu potrzeba będzie więcej czasu i cierpliwości. Staraj się jak najwięcej rozmawiać ze swoim dzieckiem i dopytywać je o przejawy jego braku wiary w siebie. Gdy nastolatek mówi, że „nie jest nic wart”, albo widzisz że ponownie zniechęca się do jakiegoś zadania bo nie wierzy w jego powodzenie, nie strofuj go z tego powodu. Zatrzymaj się przy tym co usłyszałeś lub zauważyłeś, powiedz o tym dziecku, zakomunikuj mu że zauważyłeś jego gorszy nastrój i brak wiary w siebie. Warto, abyś wyraził swoje zaniepokojenie i troskę o dziecko. Spróbuj się dowiedzieć, co sprawia, że dziecko czuje się mało wartościowe.

Codzienne rozmowy o jego sprawach, znajomościach, problemach w szkole i poza nią, pomogą Ci zrozumieć co ważnego dzieje się w życiu Twojego dziecka, co przeżywa, z czym sobie nie radzi. Staraj się wzmacniać swoje dziecko w codziennych sytuacjach, chwal je, wspieraj w podejmowanych wysiłkach, komplementuj i okazuj wiarę w jego powodzenie. Kluczowe jest jednak, aby Twoje starania były autentyczne i szczere. Jeśli sam nie wierzysz w swoje dziecko, często masz poczucie, że nie da sobie w życiu rady, bądź zniechęcasz je do podejmowania różnych działań, np. ze względu na strach przed konsekwencjami – Twoja pomoc nie będzie skuteczna. Jeśli masz wrażenie, że swoim zachowaniem możesz wpływać na niską samoocenę swojego dziecka, pamiętaj, że możesz skorzystać z pomocy psychologicznej, czy konsultacji rodzicielskich.

Jeśli masz poczucie, że problemy Twojego dziecka są na tyle poważne, że nie wiesz jak samodzielnie mu pomóc lub trudno Ci się z nim porozumieć, rozważ skorzystanie z pomocy psychologicznej bądź terapeutycznej.

Korzyści z psychoterapii dla nastolatka to między innymi:
  • możliwość poznania i zrozumienia źródeł swojego złego samopoczucia,
  • większa znajomość siebie,
  • realna ocena swoich możliwości, zalet i ograniczeń,
  • zmiana obrazu własnej osoby, wzmocnienie poczucia własnej wartości,
  • poprawa w zakresie codziennego funkcjonowania,
  • wzmocnienie nastolatka w budowaniu satysfakcjonujących relacji
Korzyści z konsultacji dla rodzica:
  • poprawa relacji z dzieckiem
  • lepsze zrozumienie problemów przeżywanych przez dziecko
  • nauczenie się nowych sposobów komunikacji z nastoletnim dzieckiem
  • przyjrzenie się swoim emocjom i obawom związanym z dzieckiem
  • nauczenie się skuteczniejszych sposobów wspierania swojego dziecka oraz wzmacniania jego poczucia własnej wartości

JEŚLI CHCESZ POROZMAWIAĆ O SWOJEJ SYTUACJI, POTRZEBUJESZ POMOCY BĄDŹ WSPARCIA, ZAPRASZAM CIĘ DO ZAPOZNANIA SIĘ Z OFERTĄ PRACOWNI ORAZ DO  KONTAKTU ZE MNĄ

 

Źródła:

  1. Kwaśny A., Budowanie poczucia własnej wartości u dziecka,
    http://dobryrodzic.fdn.pl/budowanie-poczucia-wlasnej-wartosci-u-dziecka
  2. Namysłowska I.(red.), Psychiatria dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004
  3. Stokłosa J. Jak wzmacniać poczucie własnej wartości u dzieci? https://nowastrona.sp5.chorzow.pl/index.php/wiecej-1/kacik-edukacyjny